همانطور که می دانید انسولین هورمونی آمینواسیدی است که برای تنظیم قندخون استفاده می شود. این هورمون آمینواسیدی از پانکراس ترشح شده و برای کاهش میزان قند خون استفاده می شود. به عبارتی عملکرد این هورمون، عکس عملکرد هورمون گلوکاگون است. درصورتی که بدن شما توانایی تولید انسولین را به مقدار کافی نداشته باشد، برای کنترل قندخون می بایست از انسولین مصنوعی استفاده کرد. امروزه انسولین در بسیاری از موارد به صورت تزریق پوستی مصرف می شود. هرچند نمونه های استنشاقی آن نیز موجود است.
چنانچه به دیابت نوع یک مبتلا باشید، پانکراس توانایی تولید این هورمون را ندارد. اما درصورت ابتلا به دیابت نوع دو، تنها با مشورت پزشک می بایست انسولین مصرف کنید. البته بسیاری از افراد مبتلایان به این بیماری، می توانند بدون نیاز به تزریق انسولین، قند خود را کنترل کنند. همچنین چنانچه در بافت ها مقاومت به انسولین ایجاد شود، به سطح بالاتری از تزریق انسولین نیاز پیدا خواهید کرد. در این مطلب قصد داریم شما را با انواع انسولین و چیزهایی که باید از آن بدانید، آشنا کنیم. پس ما; کارشناسان سایت ارمغان را تا پایان این مطلب همراهی کنید.
انسولین چیست و چرا تجویز میشود؟
انسولین هورمونی پروتئینی است که توسط سلولهای بتا در جزایر لانگرهانس پانکراس تولید و ترشح میشود. نقش اصلی این هورمون، کاهش سطح قند خون (گلوکز) از طریق افزایش ورود گلوکز به داخل سلولها، بهویژه در عضلات و بافت چربی است.
در افراد مبتلا به دیابت، یکی از این دو حالت ممکن است وجود داشته باشد:
در دیابت نوع ۱، بدن توانایی تولید انسولین را از دست میدهد.
در دیابت نوع ۲، انسولین تولید میشود اما سلولها نسبت به آن مقاوم میشوند (کاهش حساسیت).
در این شرایط، درمان با انسولین میتواند نقش حیاتی داشته باشد. این درمان به موارد زیر کمک میکند:
✔ کنترل مؤثر قند خون
✔ پیشگیری از عوارض بلندمدت دیابت (مثل آسیب به کلیه، چشم یا اعصاب)
✔ مدیریت شرایط اورژانسی مانند کتواسیدوز دیابتی
استفاده از انسولین تحت نظر پزشک، یکی از ارکان اصلی درمان در بسیاری از بیماران دیابتی است و میتواند کیفیت زندگی آنها را بهطور قابلتوجهی بهبود بخشد.
آمپول انسولین چیست
آمپول انسولین یک داروی حیاتی برای کنترل دیابت است که حاوی هورمونی طبیعی یا سنتزی به نام انسولین میباشد. این آمپول به صورت زیرجلدی تزریق میشود و نقش اصلی آن تنظیم سطح قند خون با کمک به ورود گلوکز به سلولهای بدن است. استفاده منظم و دقیق از آمپول انسولین به بیماران دیابتی کمک میکند تا قند خون خود را در محدوده سالم نگه دارند، از عوارض جدی دیابت پیشگیری کنند و کیفیت زندگی بهتری داشته باشند.
انسولین از چه حیوانی گرفته می شود
انسولین در گذشته عمدتاً از منابع حیوانی مانند پانکراس گاو و خوک استخراج میشد، زیرا ساختار این انسولینها شباهت زیادی به انسولین انسانی داشت و برای کنترل دیابت موثر بود. با پیشرفتهای علمی، امروزه بیشتر انسولینهای مورد استفاده در درمان دیابت به صورت سنتزی و با تکنولوژی زیستی تولید میشوند که از طریق مهندسی ژنتیک، انسولین انسانی را با خلوص و کیفیت بالا و عوارض جانبی کمتر فراهم میکنند. اما هنوز هم در برخی موارد و مناطق، انسولینهای حیوانی بهعنوان جایگزین استفاده میشوند.
انسولین از چه ساخته میشود
انسولین یک هورمون پروتئینی است که از زنجیرههای آمینواسیدی ساخته شده و توسط سلولهای بتا در پانکراس تولید میشود. ساختار انسولین شامل دو زنجیره پلیپپتیدی (زنجیره A و زنجیره B) است که توسط پلهای دیسولفیدی به هم متصل شدهاند. این هورمون نقش کلیدی در تنظیم سطح گلوکز خون دارد و به سلولها کمک میکند تا قند را جذب و به انرژی تبدیل کنند. در تولید صنعتی، انسولین به روشهای بیوتکنولوژی و مهندسی ژنتیک ساخته میشود تا مشابه انسولین طبیعی بدن باشد و در درمان دیابت استفاده شود.
انواع انسولین کدامند؟
با استفاده از انواع مختلف انسولین می توان انواع مختلف دیابت را کنترل کرد. می توان انواع انسولین را براساس مدت اثر، ماندگاری اثر و … به دسته بندی های مختلف تقسیم بندی کرد. این تقسیم بندی ها به شرح زیرند:
انسولین زوداثر
این نوع انسولین حدودا 15 دقیقه زمان می برد تا اثر کند و وابسته به نوع استفاده شما بین 1 تا 5 ساعت ماندگار خواهد بود. انسولین زوداثر را می بایست پیش از مصرف غذا مصرف کرد. همچنین باید آن را با یک انسولین که اثر طولانی تر دارد، ترکیب کرد.
انسولین کوتاه اثر
این نوع انسولین را به عنوان انسولین معمولی نیز می شناسند. حدودا نیم ساعت زمان می برد تا این انسولین تاثیر خود را بگذارد. همچنین این اثر بین 3 تا 8 ساعت باقی می ماند. افراد این انسولین را تا 60 دقیقه پیش از غذا مصرف می کنند.
انسولین متوسط اثر
این ماده به طور معمول با انسولین زوداثر یا کوتاه اثر ترکیب می شود. این نوع ماده می تواند نیاز شما را تا 12 ساعت به انسولین برطرف کند. بسیاری از افراد طبق توصیه پزشکان، از این نوع انسولین در تایم شب استفاده می کنند. این ماده بعد از یک یا دو ساعت کار خود را شروع می کند. اما بعد از دو تا 4 ساعت به پیک اثرگذاری خود می رسد.
انسولین طولانی اثر
یکی دیگر از انواع انسولی، مدل طولانی اثر است که نیاز کامل بدن در یک روز به انسولین را برطرف می کند. در مواقعی ممکن است افراد از یک انسولین کوتاه اثر هم در ترکیب با آن استفاده کنند.
انسولین ترکیبی اثر
در مواقعی می توان در قالب یک سرنگ، ترکیبی از مواد انسولینی زوداثر، کوتاه اثر و یا متوسط اثر را ترکیب کرد. البته نمی توان تمامی انسولین ها را با هم ترکیب کرد. طیف گسترده ای از انسولین های مخلوط را می توان در بازار یافت. برای نمونه می توان به نوولوگ، هومولین و … اشاره کرد. برای ترکیب این گونه مواد انسولینی، می توان آن ها را در یک بطری و یا قلم انسولین ترکیب کرد. تجویز این مدل از مواد انسولینی برای برخی افراد آسان تر است.
روش های استفاده از انسولین
برای مصرف انسولین روش های مختلفی وجود دارند و هریک تکنیک خود را داراست. پزشک متخصص شما را برای انتخاب بهترین روش مصرف انسولین به خوبی راهنمایی می کند. مهم ترین روش های اصلی در این باره به شرح زیرند:
سرنگ
در بسیاری از موارد، افراد برای مصرف انسولین از سرنگ استفاده می کنند. بدین منظور، سوزن سرنگ در بطری منبع انسولین قرار داده شده و سپس دوز مناسب از آن برداشت می شود. در گام بعدی می بایست سوزن را وارد بدن کرد و ماده را تزریق کرد. انواعی از انسولین های تزریقی را می توان امروزه مثال زد. برای نمونه می توان به Lispro، Aspart و NPH اشاره کرد.
قلم
کارکرد این وسیله هم مشابه سرنگ است. یعنی در این وسیله هم یک سوزن به منظور تزریق انسولین به بدن قرار داده شده است. اما قلم از قبل با این ماده; یعنی انسولین پر شده و نیازی به برداشت انسولین از منبع نیست. برخی از نمونه های انسولین حالت یکبار مصرف دارند. اما برخی دیگر را هم می توان به کمک قراردادن کارتریج جدید مجددا مورد استفاده قرار داد. استفاده از قلم، امری راحت تر نسبت به استفاده از سرنگ است. اما این را بدانید که هزینه قلم نسبت به سرنگ بیشتر است.
نکات مهم پیش از شروع مصرف انسولین
پیش از آغاز درمان با انسولین، توجه به نکات زیر اهمیت زیادی دارد:
1. بارداری، شیردهی و برنامهریزی برای بارداری:
در صورتی که باردار هستید، قصد بارداری دارید یا در دوران شیردهی قرار دارید، حتماً پزشک خود را در جریان بگذارید. در این شرایط، نوع یا دوز انسولین ممکن است نیاز به تنظیم مجدد داشته باشد.
2. سابقه بیماریهای زمینهای:
اگر دچار مشکلات کلیوی، کبدی یا هرگونه حساسیت دارویی هستید، پزشک باید از این موارد مطلع باشد تا خطرات احتمالی را به حداقل برساند.
3. تداخلات دارویی:
انسولین میتواند با داروهای دیگر تداخل ایجاد کند. بنابراین لازم است فهرستی کامل از داروها، مکملها و حتی داروهای گیاهی مصرفی خود را در اختیار پزشک یا داروساز قرار دهید تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
نگاهی به انواع انسولین قلمی
به طور کلی انواع انسولین قلمی را می توان به دسته بندی های یکبار مصرف و قابل استفاده مجدد تقسیم بندی کرد. به بیان بهتر تفاوت در انواع انسولین قلمی، مربوط به قابلیت استفاده از آن ها می شود. انواع یکبار مصرف ، پیش از اولین مصرف با خود انسولین پر شده و بعد از تخلیه شدن کارتریج، به مدت 4 هفته تا 32 روز دور انداخته می شوند. اما قلم هایی که قابلیت استفاده مجدد دارند، عملکردشان وابسته به کارتریج انسولین است. می توان آن ها را دور انداخت و قلم را برای کارتریج بعدی آماده کرد. این را بدانید که هر قلم امکان کارکردن با نوع خاصی از انسولین را داراست. به همین دلیل باید هنگام خرید قلم این موارد را درنظر داشته باشید.
عوارض انسولین چیست؟
1. افت قند خون (هیپوگلیسمی):
شایعترین عارضه انسولین، کاهش بیش از حد قند خون است که معمولاً در نتیجه تزریق دوز زیاد یا صرفنظر از وعده غذایی هنگام مصرف انسولین رخ میدهد.
علائم هشدار: لرزش، تعریق، تاری دید، سردرگمی یا گیجی.
راهکار فوری: مصرف خوراکیهای قندی سریعالاثر مانند آبقند یا قرص گلوکز میتواند وضعیت را بهسرعت بهبود دهد.
2. لیپودیستروفی (تغییرات بافت چربی):
استفاده مداوم از انسولین در یک نقطه میتواند به تحلیل یا تجمع چربی در محل تزریق منجر شود.
لیپوآتروفی: از بین رفتن چربی زیرپوستی
لیپوهیپرتروفی: تجمع غیرطبیعی چربی
برای پیشگیری، بهتر است نقاط تزریق را بهصورت منظم تغییر دهید.
3. واکنش های آلرژیک خفیف:
در موارد نادر، ممکن است قرمزی، تورم یا خارش خفیف در محل تزریق دیده شود. این واکنش ها معمولاً موقتیاند، اما در صورت تداوم یا شدت گرفتن باید با پزشک مشورت کرد.
نحوهی مصرف انسولین؛ راهنمای دقیق و کاربردی
مصرف صحیح انسولین برای کنترل موثر قند خون در بیماران دیابتی بسیار مهم است. در ادامه مراحل کلی و نکات مهم مربوط به تزریق انسولین را میخوانید:
1. مشاوره با پزشک:
پیش از شروع مصرف، پزشک نوع انسولین، دوز مناسب و زمانهای دقیق تزریق را براساس وضعیت جسمی و نوع دیابت شما تعیین میکند.
2. آمادهسازی انسولین:
- در صورت استفاده از انسولینهای ابری (مانند NPH)، ویال را به آرامی بین دو دست بغلتانید تا محلول یکنواخت شود (هرگز آن را تکان شدید ندهید).
- اگر از قلم انسولین (Pen) استفاده میکنید، مطمئن شوید دوز بهدرستی تنظیم شده و هوا از سوزن خارج شده است.
3. انتخاب محل تزریق:
تزریق انسولین معمولاً بهصورت زیرجلدی انجام میشود. نواحی مناسب شامل:
شکم (با فاصله حداقل ۵ سانت از ناف)
- رانها
- بازوها
- باسن
برای جلوگیری از لیپودیستروفی، محل تزریق را در هر ناحیه بهصورت چرخشی تغییر دهید.
4. نحوهی تزریق:
- پوست را با الکل تمیز کنید.
- سوزن را با زاویه ۹۰ درجه (یا در افراد لاغر با زاویه ۴۵ درجه) وارد پوست کرده و انسولین را تزریق کنید.
- چند ثانیه سوزن را در محل نگه دارید تا دارو بهطور کامل جذب شود، سپس بهآرامی خارج کنید.
5. نگهداری انسولین:
- انسولین استفادهنشده باید در یخچال (دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد) نگهداری شود.
- انسولین بازشده میتواند تا ۲۸ روز در دمای اتاق (زیر ۲۵ درجه) نگهداری شود، مگر اینکه پزشک توصیه دیگری داشته باشد.
زمان مناسب مصرف انسولین
پیش از مصرف انسولین، حتماً بروشور دارویی داخل بسته را مطالعه کرده و با نحوهی صحیح تزریق، مقدار مصرف و نکات ایمنی آشنا شوید. با این حال، مهمترین اصول مربوط به زمان مصرف انسولین سریعالاثر به شرح زیر است:
بهترین زمان تزریق:
طبق دستور پزشک، انسولین سریعالاثر معمولاً ۵ تا ۱۰ دقیقه پیش از صرف غذا بهصورت زیرجلدی تزریق میشود.
محل تزریق مهم است:
از تزریق انسولین به ورید یا عضله خودداری کنید، چرا که میتواند باعث کاهش شدید و خطرناک قند خون (هیپوگلیسمی) شود.
هشدار پیش از تزریق:
اگر در آن لحظه نمیتوانید غذا بخورید یا سطح قند خونتان پایین است، از تزریق انسولین خودداری کنید تا از افت شدید قند جلوگیری شود.
ناحیه تزریق را مالش ندهید:
پس از تزریق، از ماساژ دادن یا مالیدن ناحیه مورد نظر خودداری کنید تا جذب انسولین بهدرستی و با سرعت مناسب انجام شود.
علائم انسولین بالا
علائم انسولین بالا (هیپرینسولینمی) معمولاً بهدلیل افزایش بیش از حد انسولین در خون رخ میدهد و میتواند باعث کاهش قند خون شود. برخی از شایعترین علائم آن عبارتاند از:
- احساس ضعف و خستگی شدید
- تعریق زیاد و غیرعادی
- تپش قلب و اضطراب
- سردرد و سرگیجه
- لرزش دستها
- گرسنگی مفرط
- تاری دید یا مشکلات بینایی
- گیجی یا اختلال در تمرکز
اگر این علائم را تجربه کردید، بهویژه در بیماران دیابتی، فوراً باید قند خون اندازهگیری و در صورت لزوم تحت مراقبت پزشکی قرار بگیرید. کنترل دقیق دوز انسولین و رژیم غذایی میتواند به پیشگیری از این وضعیت کمک کند.
شرایط نگهداری داروی انسولین
برای حفظ اثربخشی انسولین و جلوگیری از خراب شدن آن، رعایت نکات زیر ضروری است:
1. دمای مناسب:
انسولینهای باز نشده باید در یخچال و در دمای بین ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد نگهداری شوند. از یخزدگی دارو (فریز شدن) خودداری کنید، چرا که باعث تخریب انسولین میشود.
2. بعد از باز شدن:
پس از باز شدن، اغلب انواع انسولین تا ۲۸ روز در دمای اتاق (زیر ۲۵ درجه سانتیگراد) قابل نگهداری هستند، مگر اینکه پزشک یا سازنده دارو دستور دیگری داده باشد.
3. دور از دسترس کودکان:
انسولین و سایر داروها باید همیشه دور از دسترس و دید کودکان نگهداری شوند. بسیاری از بستهبندیهای دارویی کودکمقاوم نیستند و ممکن است توسط کودکان به راحتی باز شوند.
4. نحوه دفع داروهای اضافی یا تاریخ گذشته:
داروهای بلااستفاده یا منقضی را هرگز در سطل زباله یا توالت نریزید. برای دفع ایمن، با داروساز یا مرکز بازیافت دارویی محلی مشورت کنید تا از خطرات احتمالی برای کودکان، حیوانات خانگی و محیط زیست جلوگیری شود.
بهترین درمان دیابت در بیمارستان ارمغان با حضور فوقتخصص دیابت
اگر بهدنبال بهترین دکتر دیابت در شهریار هستید، بیمارستان ارمغان انتخابی مطمئن برای شماست.
تیم تخصصی و فوقتخصصی دیابت
کنترل دقیق قند خون با جدیدترین روشهای درمانی
برنامهریزی شخصیسازیشده برای انسولین و تغذیه
امکان ویزیت در منزل برای بیماران دیابتی
پیگیری مستمر، آموزش بیمار و پیشگیری از عوارض دیابت
با همراهی یکی از برترین متخصصان دیابت کشور در بیمارستان ارمغان، درمان دیابت دیگر پیچیده نیست.
همین حالا نوبت بگیرید و یک قدم به کنترل مؤثر بیماری خود نزدیکتر شوید!
سخن پایانی
بیماران دیابتی برای جلوگیری از علائم بیماری، نیاز به استفاده از انسولین به منظور کنترل میزان قندخون دارند. انسولین ماده ای است که در افراد عادی توسط پانکراس ترشح شده و سبب کاهش میزان قند خون می شود. اما در دیابت نوع یک، توانایی لوزالمعده برای تولید این ماده از بین می رود. بنابراین بیماران مبتلا به این بیماری، نیاز به تزریق مداوم این ماده دارند. در این مطلب درباره انواع انسولین و نحوه کاربرد آن ها توضیحات کاملی خدمت شما ارائه کردیم. اشنایی با این انواع مختلف، شما را در مسیر انتخاب بهترین گزینه یاری می کند.
سوالات متداول درباره انسولین + پاسخ
آیا مصرف انسولین اعتیادآور است؟
خیر. انسولین یک داروی هورمونی ضروری برای تنظیم قند خون است و هیچ خاصیت اعتیادآوری ندارد. نیاز مداوم به آن ناشی از وضعیت پزشکی فرد است، نه وابستگی روانی یا فیزیکی.
آیا داروهای تیروئید با انسولین تداخل دارند؟
بله، برخی داروهای تیروئید مانند لووتیروکسین ممکن است بر سطح قند خون تأثیر بگذارند و نیاز به تنظیم دوز انسولین را ایجاد کنند. مصرف همزمان باید زیر نظر پزشک باشد.
برای درمان دیابت، انسولین بهتر است یا داروهای خوراکی؟
بسته به نوع دیابت، شدت بیماری و پاسخ بدن، پزشک تصمیم میگیرد. در دیابت نوع 1 معمولاً تنها گزینه انسولین است، اما در نوع 2 ممکن است ابتدا داروهای خوراکی تجویز شوند و در صورت لزوم انسولین اضافه شود.
آیا انسولین خوراکی هم وجود دارد؟
در حال حاضر انسولین خوراکی بهصورت تجاری در دسترس نیست، زیرا در دستگاه گوارش تجزیه میشود. تحقیقات روی شکلهای خوراکی ادامه دارد، اما بیشتر انسولینها تزریقی هستند.
آیا میتوانم انسولینم را قطع کنم؟
قطع مصرف انسولین فقط باید با نظر پزشک انجام شود. قطع خودسرانه ممکن است منجر به افزایش شدید قند خون یا حتی عوارض خطرناک مانند کتواسیدوز شود.
اگر خودم میزان دارو را تغییر دهم چه میشود؟
تغییر دوز انسولین بدون مشورت با پزشک میتواند خطرناک باشد و باعث افت یا افزایش شدید قند خون شود. همواره تغییر دوز باید با نظارت متخصص انجام شود.
عوارض تزریق انسولین چیست؟
شایعترین عارضه آن افت قند خون (هیپوگلیسمی) است. سایر عوارض ممکن شامل:
- قرمزی یا تورم در محل تزریق
- تغییر بافت چربی (لیپودیستروفی)
- در موارد نادر، واکنشهای آلرژیک
انسولین چیست؟
انسولین هورمونی است که توسط پانکراس تولید میشود و نقش اصلی آن کاهش قند خون با کمک به ورود گلوکز به سلولها است.
چرا بیماران دیابتی به انسولین نیاز دارند؟
در دیابت نوع 1، بدن انسولین تولید نمیکند و در دیابت نوع 2، سلولها نسبت به انسولین مقاوم هستند؛ بنابراین برای کنترل قند خون به انسولین نیاز است.
انسولین چگونه تزریق میشود؟
انسولین معمولاً به صورت زیرجلدی در نواحی شکم، ران، بازو یا باسن تزریق میشود.
آیا میتوان انسولین را خوراکی مصرف کرد؟
خیر، انسولین پروتئینی است که در دستگاه گوارش تجزیه میشود، بنابراین فقط تزریقی است.
آیا انسولین باعث افزایش وزن میشود؟
بله، یکی از عوارض جانبی رایج انسولین افزایش وزن است، زیرا انسولین ذخیره چربی را افزایش میدهد.
چه زمانی باید انسولین تزریق شود؟
زمان تزریق انسولین بستگی به نوع آن دارد؛ انسولین سریعالاثر معمولاً ۵ تا ۱۰ دقیقه قبل از غذا تزریق میشود.
آیا میتوان انسولین را در دمای اتاق نگهداری کرد؟
انسولین باز نشده باید در یخچال نگهداری شود، اما پس از باز شدن معمولاً تا ۲۸ روز میتوان آن را در دمای اتاق نگه داشت.
چگونه باید محل تزریق انسولین را انتخاب کرد؟
محل تزریق باید هر بار تغییر کند تا از بروز مشکلاتی مانند لیپودیستروفی جلوگیری شود.
چه کار کنم اگر دوز انسولین را فراموش کردم؟
بسته به زمان فراموشی و دوز بعدی، باید با پزشک یا داروساز مشورت کنید؛ هرگز بهطور خودسرانه دوز دوبرابر مصرف نکنید.
منبع: https://www.niddk.nih.gov/health-information/diabetes/overview/insulin-medicines-treatments