فصل بهار برای برخی افراد با عطسه های پی درپی، آبریزش بینی و خارش چشمها همراه است. این علائم ناشی از حساسیت فصلی بهار، که به تب یونجه نیز معروف است، یکی از شایعترین مشکلات سلامتی این فصل است و میتواند کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهد.
حساسیت بهار زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی بدن واکنش شدیدی به آلرژن های محیطی مانند گرده گل ها، کپک ها یا نیش حشرات نشان دهد. در این مطلب از وب سایت بیمارستان مجازی ارمغان با علل، علائم و روش های درمانی حساسیت فصلی بهار آشنا خواهید شد تا بهتر بتوانید این فصل را با آرامش و راحتی بیشتری سپری کنید.
حساسیت فصل بهار چیست؟
حساسیت بهاره که با نامهای آلرژی بهاره، رینیت آلرژیک فصلی یا تب یونجه هم شناخته میشود، یکی از شایعترین مشکلات فصل بهار است. با شروع بهار، درختان، گلها و علف های هرز گرده های خود را در هوا منتشر میکنند. استنشاق این گردهها توسط برخی افراد میتواند باعث بروز علائم حساسیت فصل بهار شود.
به دلیل تنوع اقلیمی در ایران، زمان شروع علائم آلرژی در مناطق مختلف متفاوت است. به عنوان مثال، ساکنان مناطق جنوبی کشور ممکن است حتی در ماههای بهمن و اسفند، قبل از شروع رسمی بهار، دچار علائم حساسیت فصلی شوند. این نوع حساسیت میتواند در همه گروه های سنی و هر دو جنسیت رخ دهد و معمولاً با علائمی مانند عطسه، آبریزش بینی و خارش چشمها همراه است.
علائم حساسیت فصلی بهار
حساسیت فصلی بهارمجموعهای از علائم ناخوشایند است که در اثر تماس با گرده گیاهان، قارچها یا سایر عوامل محیطی ایجاد میشود. شدت این علائم بسته به محل زندگی و میزان تماس با آلرژنها متفاوت است. علائم شایع آلرژی فصلی بهاری عبارتنداز :
- عطسه های مکرر
- آب ریزش بینی
- گرفتگی و تورم مخاط بینی
- خارش بینی
- سرفه
- خارش و آبریزش چشمها
- سیاهی یا تیرگی زیر چشمها
- بثورات پوستی ناشی از تماس با برخی گیاهان یا نیش حشرات
توجه: این علائم میتوانند کیفیت زندگی شما را تحت تاثیر قرار دهند و در صورت شدید شدن، لازم است با پزشک مشورت شود.
علل آلرژی بهاری
آلرژی زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی بدن ما پروتئین های خاصی به نام آلرژنها را به عنوان ماده خارجی تشخیص میدهد. وقتی بدن ما برای اولین بار در معرض یک آلرژن قرار میگیرد، آنتی بادی هایی علیه آن تولید میکند که به سلول های خاصی متصل میشوند. این فرآیند حساس سازی نامیده میشود. وقتی سیستم ایمنی برای بار دوم با آلرژن مواجه میشود، این سلول ها هیستامین آزاد میکنند که مسئول علائم ناخوشایند آلرژی است. شایعترین آلرژن هایی که در بهار باعث علائم آلرژی میشوند شامل گرده گلها و درختان، هاگ های کپک و حشرات هستند.
- گرده گل ها و درختان
بسیاری از گیاهان از طریق گرده افشانی تکثیر میشوند. گرده های بزرگ و چسبنده که معمولاً روی گل های رنگارنگ یافت میشوند و توسط زنبورها حمل میشوند، معمولاً باعث آلرژی نمیشوند. در عوض، گرده های ریز و پودری که به راحتی توسط باد حمل میشوند، مسئول ایجاد علائم آلرژی هستند.
- قارچ ها
قارچ ها و کپک ها دانه هایی به نام هاگ را برای تولید مثل آزاد میکنند. این هاگ ها توسط باد یا شبنم در روزهای بارانی حمل میشوند. این قارچها در فضای باز، روی تنه درختان پوسیده یا برگ های افتاده و در فضای بسته، در مکان های مرطوب مانند حمام و آشپزخانه رشد میکنند.
- گزش حشرات
برخلاف علائم معمول آلرژی فصلی، گزش حشرات باعث درد، خارش، قرمزی و تورم پوست در محل گزش میشود؛ واکنش سیستم ایمنی بدن به گزش حشرات ممکن است منجر به یک وضعیت خطرناک و تهدیدکننده زندگی به نام آنافیلاکسی شود و شما باید تورم ناشی از گزش حشرات را در اسرع وقت درمان کنید تا از عوارض و خطرات احتمالی آن جلوگیری کنید.
چه گیاهانی باعث حساسیت فصل بهار میشوند؟
در فصل بهار، برخی گیاهان گردههای آلرژیزا تولید میکنند که میتوانند باعث حساسیت فصلی شوند. شایعترین گیاهان و درختان ایجادکننده آلرژی عبارتند از:
جدول گیاهان ایجاد کننده آلرژی بهاری
| نوع گیاه | توضیح کوتاه |
|---|---|
| درخت توسکا (رازدار) | یکی از منابع اصلی گرده های بهاری در مناطق شهری و حومه |
| درخت صنوبر | گرده صنوبر باعث عطسه و آبریزش بینی در حساس ها میشود |
| درخت زبان گنجشک | درختی رایج که گرده های آن میتواند آلرژی ایجاد کند |
| درخت راش | گرده راش در فصل بهار باعث رینیت آلرژیک میشود |
| درخت سرو | گرده سرو از مهمترین عوامل آلرژی در بهار است |
| چاودار | غلاتی که گرده آن میتواند حساسیت ایجاد کند |
| جو دوسر | گرده جو دوسر ممکن است باعث خارش بینی و چشم شود |
| چمن باغ | چمن های پرمصرف در باغ و پارک ها از منابع اصلی آلرژنها هستند |
نکته: شدت آلرژی به میزان گرده موجود در هوا، منطقه جغرافیایی و حساسیت فرد بستگی دارد.
تشخیص حساسیت در فصل بهار
تشخیص آلرژی بهاری نسبت به سایر انواع آلرژی معمولاً آسانتر است. اگر علائم فقط در فصل های مشخصی از سال ظاهر شوند، پزشک معمولاً رینیت آلرژیک فصلی (آلرژی بهاره) را تشخیص میدهد.
- معاینه گوش، بینی و حلق: پزشک با بررسی این نواحی میتواند شدت و نوع التهاب را ارزیابی کند.
- نیاز به تست آلرژی نیست: از آنجایی که درمان آلرژی های فصلی مشابه است، معمولاً نیاز به انجام تست آلرژی برای شناسایی ماده آلرژن وجود ندارد.
نکته: حتی بدون تست آلرژی، تشخیص بر اساس الگوی فصلی علائم و معاینه بالینی قابل اطمینان است.
آلرژی فصل بهار در کودکان
آلرژی فصل بهار در کودکان یکی از مشکلات شایع این فصل است که باعث عطسه های مکرر، آبریزش بینی، خارش چشمها و گاهی سرفه میشود. سیستم ایمنی کودکان نسبت به گرده گلها، چمنها و سایر آلرژنهای بهاری حساستر است و ممکن است علائم شدیدتر یا طولانیتری نسبت به بزرگسالان تجربه کنند. شناسایی به موقع علائم و رعایت نکات پیشگیری مانند محدود کردن تماس با گردهها، شستشوی دست و صورت و استفاده از ماسک میتواند شدت آلرژی را کاهش دهد و کیفیت زندگی کودک در فصل بهار را بهتر کند.
پیشگیری از آلرژی بهاری
برای کاهش احتمال بروز علائم آلرژی بهاری، بهترین راه کاهش مواجهه با آلرژنها است. در ادامه راهکارهای عملی و ساده برای پیشگیری آورده شده است:
- در روزهای بادخیز در منزل بمانید: بهترین زمان برای بیرون رفتن، بعد از بارش باران است.
- کوتاه کردن چمن ها: چمن های باغ یا حیاط را کوتاه نگه دارید تا گرده ها کمتر پراکنده شوند.
- بهداشت شخصی: لباس های بیرون را بلافاصله درآورید و دوش بگیرید تا گرده ها از پوست و مو پاک شود.
- استفاده از ماسک: هنگام بیرون رفتن، ماسک بزنید تا گرده ها وارد مجاری تنفسی نشوند.
- پنجرههای بسته: پنجره های خانه را بسته نگه دارید تا گرده ها وارد منزل نشوند.
- کاهش مدت زمان بیرون ماندن: فعالیت های طولانی در فضای باز را محدود کنید.
- دوری از درختان خشک و پوسیده: این درختان میتوانند گرده و آلرژن بیشتری تولید کنند.
- شستشوی ملحفه ها: ملحفه ها و روبالشی ها را حداقل هفته ای یک بار بشویید.
- کنترل کفش ها: کفش ها را قبل از ورود به منزل درآورید تا گرده به داخل خانه منتقل نشود.
- تمیز کردن خانه: حداقل هفته ای یک بار با جارو برقی گرد و غبار و آلرژن ها را پاک کنید.
دمنوش برای حساسیت فصلی
برای مقابله با آلرژی بهاری، میتوانید از دمنوش های گیاهی زیر استفاده کنید:
- دمنوش زنجبیل
- دمنوش نعناع
- دمنوش خیار
- دمنوش علف لیمو
- چای سبز
درمان آلرژی های فصلی بهاری
آلرژی ها و حساسیت های فصلی ممکن است در هر فصلی غیر از بهار رخ دهند. متأسفانه، هیچ درمان قطعی برای هیچ نوع آلرژی وجود ندارد. هرچه بیشتر از ماده حساسیت زا دور بمانید، احتمال ابتلا به آلرژی کمتر میشود. برای درمان و پیشگیری از آلرژی های بهاری، میتوانید:
- میزان گرده موجود در هوا را از طریق منابع آب و هوایی کشور بررسی کنید و در روزهایی که تعداد گردهها زیاد است، از خانه خارج نشوید.
- درها و پنجره های خانه را ببندید و با استفاده از دستگاه تهویه، هوای خانه را تهویه کنید.
- هنگام رانندگی، پنجره های ماشین خود را ببندید و از سیستم تهویه داخل ماشین استفاده کنید.
- به طور منظم گرد و غبار را با استفاده از جاروبرقی از خانه پاک کنید.
- هنگام خروج از خانه ماسک بزنید یا جاروبرقی بکشید تا از ایجاد علائم آلرژی بهاری توسط ذرات معلق در هوا مانند گرده جلوگیری شود.
- حتماً قبل از خواب دوش بگیرید، زیرا بسیاری از گردهها میتوانند به بدن یا موهای شما بچسبند. همچنین، هر بار که به خانه میآیید، لباس های خود را بشویید و لباس متفاوتی بپوشید.
- از خشک کردن لباس های خود در فضای باز خود داری کنید، زیرا گرده ها میتوانند به لباس های خیس نیز بچسبند.
- فعالیت های روزانه خود را به جای صبح زود، در اوایل روز انجام دهید.
درمان دارویی بهترین قرص ضد حساسیت فصلی
در واقع داروهایی که جهت بهبود علائم حساسیت فصل بهار یا دیگر انواع آلرژی به کار میروند، تنها میتوانند شدت علائم را کاهش دهند و به درمان قطعی کمک نمیکنند. بهترین قرص ضد حساسیت فصلی یکی از داروهای زیر میتواند باشد:
- آنتی هیستامین
- ضد احتقان بینی
- اسپری های استروئیدی بینی
- قطره های چشمی
- گیرنده های لوکوترین
- داروهای ترکیبی
همچنین اگر به دنبال مکمل برای درمان حساسیت فصل بهار هستید میتوانید از کپسول کوئرس پلاس نوتراکس استفاده کنید. این مکمل حاوی کوئرستین و عصاره دانه انگور بوده و با داشتن خاصیت آنتی اکسیدانی در بهبود علائم آلرژی نقش بسزایی دارد. اما به عنوان بهترین دارو برای درمان حساسیت فصل بهار کلماستین، تلفست و لتزین را به شما پیشنهاد میدهیم که البته فقط با تجویز پزشک مجاز به استفاده از آنها هستید.
درمان حساسیت فصلی در منزل
برای درمان خانگی علائم حساسیت فصلی بهار موارد زیر را به شما پیشنهاد میدهیم:
- گیاه باتربور یکی از بهترین گیاهانی است که در کاهش علائم آلرژی فصل بهار میتواند موثر باشد. این گیاه خواصی شبیه به آنتی هیستامین و سیتریزین داشته و واکنش های آلرژیک را کنترل میکند.
- از برگ گزنه استفاده کنید؛ اعتقاد بر این است که این گیاه در کاهش مقدار هیستامین تاثیرگذار است.
- از فرآورده های پروبیوتیک مثل ماست استفاده کنید. این نوع محصولات لبنی از سیستم ایمنی افراد به ویژه کودکان در برابر رینیت آلرژیک و علائم حساسیت فصل بهار پشتیبانی میکند.
- بینی خود را به طور مرتب شستشو دهید.
- با آب گرم دوش بگیرید تا به این وسیله نه تنها موجب پاک شدن سینوسها شوید بلکه گرده گیاهان را نیز از بدن خود بشویید.
- از روغن اکالیپتوس استفاده کنید تا آلرژی شما تسکین یابد. به این منظور میتوانید 3 قطره از آن را روی سینه خود بمالید یا اینکه مقداری از آن را داخل یک کاسه کوچک ریخته و روی میز کار خود قرار دهید.
- بر اساس مطالعات استفاده از طب سوزنی نیز میتواند به بهبود آلرژی کمک کند.
درمان حساسیت فصلی بهار در طب سنتی
طب سنتی برای درمان آلرژی در بهار توصیههایی دارد که بهتر است به آنها توجه کنید:
- از پرخوری اجتناب کنید و غذاهای چرب که دیرهضم هستند را نخورید.
- به جای گوشت های دیرهضم از گوشت بلدرچین و کبک استفاده کنید.
- غذاهای شور و ترش و میوه های آبکی را کنار بگذارید.
- حداقل 2 تا 3 بار در هفته آش های ساده که از آلو یا انار در آنها استفاده شده است، بخورید.
- کاهو و سکنجبین بخورید تا از شدت خشکی و خارش پوست کاسته شود.
- از ادویهجات تند استفاده نکنید.
- خود را در معرض باد سرد قرار ندهید و لباس های مناسب بپوشید.
- موقع خواب، سر را نسبت به بدن بالاتر قرار دهید.
- بخور بابونه بدهید تا از آبریزش بینی کاسته شود.
- هنگامی که علائم شدید است از حمام رفتن بپرهیزید.
- از گلاب به شکل موضعی استفاده کنید تا به رفع خارش کمک شود.
- مصرف شربت خاکشیر، نارنج، آب زرشک، عرق کاسنی و شربت آبلیمو توصیه میشود.
جدول درمان آلرژی فصل بهار + روش درمان
| نوع درمان | روش / دارو | توضیح کوتاه |
|---|---|---|
| دارویی | آنتی هیستامینها (کلماستین، تلفست، لتزین) | کاهش علائم مثل عطسه، آبریزش بینی و خارش چشم (با تجویز پزشک) |
| ضد احتقان بینی | کاهش گرفتگی و تورم مخاط بینی | |
| اسپری های استروئیدی بینی | کاهش التهاب بینی و تسکین علائم شدید | |
| قطرههای چشمی | کاهش خارش و آبریزش چشم | |
| گیرنده های لوکوترین | کنترل واکنش های آلرژیک و التهاب | |
| داروهای ترکیبی | ترکیبی از داروهای بالا برای تسکین بهتر علائم | |
| مکملها | کوئرس پلاس نوتراکس | حاوی کوئرستین و عصاره دانه انگور، اثر آنتیاکسیدانی و کاهش علائم آلرژی |
| خانگی | گیاه باتربور | خواص مشابه آنتی هیستامین، کاهش واکنش آلرژیک |
| برگ گزنه | کاهش هیستامین و علائم آلرژی | |
| محصولات پروبیوتیک (ماست) | حمایت از سیستم ایمنی به ویژه کودکان | |
| شستشوی بینی | پاکسازی سینوس ها از گرده و آلرژن | |
| دوش آب گرم | شستشوی گرده ها از بدن و پاکسازی سینوس | |
| روغن اکالیپتوس | ۳ قطره روی سینه یا در کاسه، کاهش علائم | |
| طب سوزنی | بهبود برخی علائم آلرژی طبق مطالعات | |
| طب سنتی | پرهیز از پرخوری و غذاهای چرب | کاهش تحریک سیستم ایمنی |
| گوشت سبک (بلدرچین، کبک) | هضم آسان و کاهش التهاب | |
| اجتناب از غذاهای شور، ترش و آبکی | کاهش تحریک آلرژی | |
| آش ساده با آلو یا انار | تقویت سیستم ایمنی و کاهش التهاب | |
| کاهو و سکنجبین | کاهش خشکی و خارش پوست | |
| بخور بابونه و گلاب | کاهش آبریزش بینی و خارش پوست | |
| شربت های طبیعی | خاکشیر، نارنج، آب زرشک، عرق کاسنی و آبلیمو؛ تسکین علائم |
چه کسی بیشتر تحت تأثیر آلرژی فصلی قرار میگیرد؟
هر کسی میتواند در برههای از زندگی خود به آلرژی فصلی مبتلا شود. همچنین ممکن است چند سال آلرژی داشته باشید و سپس بدون هیچ دلیل مشخصی شاهد ناپدید شدن آنها باشید. و عکس این موضوع نیز صادق است: آلرژیها میتوانند در زمان های مختلف ظاهر شوند، حتی اگر قبلاً آنها را نداشته باشید. با این حال، مشخص شده است که افرادی که بیشتر در معرض خطر ابتلا به آلرژی فصلی هستند عبارتند از:
- افرادی که اعضای خانواده آنها از قبل آلرژی دارند (عامل ارثی).
- مردان، که عموماً بیشتر از زنان مستعد ابتلا به آلرژی فصلی هستند.
- افرادی که به ویژه در اوایل کودکی در معرض دود دخانیات قرار دارند.
- افرادی که در معرض سطوح بالای آلودگی هوا (آفت کشها، دود شومینه، آلایندهها و غیره) هستند.
جمع بندی نهایی در مورد حساسیت فصلی بهار
در این موسسه، پزشکان و پرستاران حرفهای و مجرب آمادهاند تا در هر زمان برای معاینه، درمان و مراقبت از بیمار در خانه حضور پیدا کنند، بدون نیاز به مراجعه به مطب یا بیمارستان، که این خدمات میتواند برای افرادی که به دلیل بیماری یا شرایط خاص قادر به خروج از منزل نیستند بسیار مفید باشد.