گشادی دریچه قلب، عبارتی اشتباه است که در وصف طیفی از نارسایی های قلبی استفاده می شود. قلب دارای ساختار هایی به نام دریچه در قسمت های مختلف خود است که جلوی بازگشت خون به بخش های قبلی را نمی دهد. این دریچه ها بین دهلیز و بطن و همچنین بین بطن و سرخرگ ها وجود دارند. عبارت درست تر گشادی دریچه قلب، پرولاپس قلب و یا بیماری دریچه ای قلب است. در این مطلب قصد داریم شما را با این عارضه آشنا کنیم. این مطلب از سایت بیمارستان مجازی ارمغان درخدمت شما هستیم تا بیماری دریچه ای قلب را به طور کامل زیر ذره بین ببریم. پس تا پایان همراه ما باشید.
بیماری دریچه ای قلب چیست؟
بیماری دریچه ای قلب را می توان عارضه ای دانست که یک یا چند دریچه قلب را تحت تاثیر قرار می دهد. بین بطن و سرخرگ ها دریچه های سینی شکل قرار دارند، بین دهلیز و بطن چپ دریچه میترال و البته بین دهلیز و بطن راست، دریچه سه لتی قرار دارند. این بیماری ها معمولا به دنبال پا به سن گذاشتن رخ داده و گاها ممکن است ریشه ژنتیکی داشته باشد. همچنین بیماری های خاص و یا پروسه های فیزیولوژیکی مانند روماتیسم قلبی و بارداری هم ممکن است بستر را برای ابتلا به این عارضه فراهم کنند.
دریچه ها قسمتی هایی از قلب هستند که ریشه در بافت پیوندی آن دارند که اسکلت قلب هم نامیده می شود. به دنبال فعالیت این دریچه ها، جهت جریان خون بین قلب و عروق تنظیم می شود. درصورتی که در عملکرد دریچه های قلب اختلالی ایجاد شود، کارکرد قلب هم افت می کند. استفاده از دارو یک راه درمانی، برای درمان بیماری دریچه ای قلب است. مهم ترین انواع بیماری های مربوط به دریچه قلب به شرح زیرند:
- رگورژیتاسیون : این عارضه هنگامی بروز می کند که مقداری خون از راه دریچه ها به سمت حفره قبلی برود.
- پرولاپس دریچه ای : این عارضه بیشتر در دریچه متریال رخ می دهد. این بیماری زمانی رخ می دهد که لت های قلبی از حالت ابتدایی خود فاصله گرفته باشند.
- تنگی دریچه ها : مربوط به زمانی که عبور خون از دریچه ها با مشکل مواجه شده و به اندازه کافی باز نشود.
انواع دریچه ای قلب کداماند و چه نقشی دارند؟
برای درک بهتر بیماریهای دریچهای قلب، ابتدا باید با چهار دریچه اصلی قلب و وظیفهی هرکدام آشنا شویم. این دریچهها وظیفه دارند جریان خون را در مسیر درست هدایت کرده و از برگشت آن جلوگیری کنند. در ادامه با نام، موقعیت و عملکرد هر دریچه آشنا میشوید:
دریچه میترال (Mitral Valve):
- موقعیت: بین دهلیز چپ و بطن چپ
- نقش: خون اکسیژندار را از دهلیز چپ به بطن چپ هدایت میکند
- ویژگی: تنها دریچهی قلب با دو لَت (دوشاخهای)
دریچه سهلَتی (Tricuspid Valve):
- موقعیت: بین دهلیز راست و بطن راست
- نقش: عبور خون بدون اکسیژن از دهلیز راست به بطن راست
- ویژگی: دارای سه لَت برای بسته شدن کامل
دریچه آئورت (Aortic Valve):
- موقعیت: در مسیر خروجی بطن چپ به آئورت
- نقش: عبور خون اکسیژندار به آئورت و سپس کل بدن
- ویژگی: از نوع نیمههلالی (Semilunar)
دریچه ریوی (Pulmonary Valve):
- موقعیت: بین بطن راست و شریان ریوی
- نقش: انتقال خون بدون اکسیژن به ریهها برای اکسیژنگیری
- ویژگی: مانند دریچه آئورت، نیمههلالی است
هرکدام از این دریچهها در صورت اختلال (نارسایی، تنگی، پرولاپس و …) میتوانند بر عملکرد کلی قلب اثر بگذارند. به همین دلیل، آشنایی با آنها برای درک علائم و درمان بسیار مهم است.
ساختار دریچه های قلب چگونه است
ساختار دریچههای قلب به گونهای طراحی شده که جریان خون را در مسیر صحیح هدایت کند و از بازگشت آن جلوگیری نماید. این دریچهها از اجزای کوچکی به نام «لت» یا «فلپ» تشکیل شدهاند. لتها مانند دروازههایی عمل میکنند که در هر ضربان قلب باز و بسته میشوند. هنگام باز شدن دریچه، لتها به خون اجازه عبور از یک حفره قلب به حفره یا رگ بعدی را میدهند و با بسته شدن آنها، از برگشت خون به عقب جلوگیری میشود. بهطور معمول، سه لت در ساختار هر دریچه وجود دارد، اما دریچه میترال یک استثناست و تنها از دو لت تشکیل شده است. سلامت و عملکرد صحیح این لتها برای کارکرد درست قلب بسیار حیاتی است، چرا که هرگونه آسیب یا نقص در آنها میتواند منجر به مشکلاتی مانند تنگی، نارسایی یا نشتی دریچهای شود.
معرفی انواع بیماری های دریچه قلب
بیماریهای دریچه قلب به اختلالاتی گفته میشود که عملکرد طبیعی یکی یا چند تا از دریچههای قلب را مختل میکنند. این بیماریها معمولاً باعث تنگی یا نارسایی دریچهها میشوند. در تنگی دریچه، باز شدن دریچه به خوبی انجام نمیشود و جریان خون محدود میشود، اما در نارسایی دریچه، دریچه به طور کامل بسته نمیشود و خون به عقب بازمیگردد. انواع شایع بیماریهای دریچه قلب شامل تنگی یا نارسایی دریچه میترال، تنگی یا نارسایی دریچه آئورت، نارسایی دریچه تریکاسپید و بیماریهای دریچه ریوی است. علاوه بر این، برخی بیماریها مانند پرولاپس دریچه میترال نیز شایع هستند که در آن لتهای دریچه میترال به صورت غیرطبیعی به عقب برگشته و باعث نشت خون میشوند. این بیماریها میتوانند ناشی از عوامل مختلفی مانند بیماریهای مادرزادی، عفونتها، افزایش سن یا آسیبهای قلبی باشند و نیازمند تشخیص و درمان به موقع هستند.
انواع بیماریهای دریچه قلب شامل مشکلات مختلفی است که بر عملکرد دریچههای قلب تأثیر میگذارد. مهمترین این بیماریها عبارتند از:
- تنگی دریچه (استنوزیس): وقتی دریچه به طور کامل باز نمیشود و جریان خون محدود میشود. این مشکل معمولاً در دریچههای آئورت و میترال دیده میشود.
- نارسایی دریچه (ریزش یا برگشت خون): دریچه به طور کامل بسته نمیشود و باعث برگشت خون به عقب میشود. این مشکل میتواند در هر یک از دریچههای قلب رخ دهد.
- پرولاپس دریچه میترال: حالتی که در آن لتهای دریچه میترال به صورت غیرطبیعی به عقب برگشته و باعث نشت خون میشوند.
- بیماری دریچهای مادرزادی: اختلالاتی که از بدو تولد وجود دارند و میتوانند شامل نقص در شکل یا عملکرد دریچهها باشند.
- عفونتهای دریچهای (اندوکاردیت): عفونت لایههای داخلی قلب و دریچهها که میتواند باعث آسیب شدید و اختلال در عملکرد دریچه شود.
- کلسفیکاسیون دریچهها: رسوب کلسیم در لتهای دریچه که باعث سفت شدن و کاهش انعطافپذیری آنها میشود.
هر یک از این بیماریها میتواند باعث بروز علائم مختلفی مانند تنگی نفس، خستگی، درد قفسه سینه و ورم شود و نیازمند تشخیص و درمان به موقع است.
تاثیر بیماری های دریچه ای قلبی بر بدن چیست؟
بیماریهای دریچهای قلبی مانند افتادگی، تنگی یا نارسایی دریچهها باعث اختلال در عملکرد طبیعی دریچهها میشوند. این مشکلات باعث میشوند بخشی از خون به جای حرکت رو به جلو، به عقب برگردد و قلب برای جبران این کاهش کارایی، مجبور به فعالیت بیشتر شود. این اضافهکاری طولانیمدت فشار زیادی بر قلب وارد میکند و میتواند به مرور زمان منجر به نارسایی قلبی و ضعف عملکرد عضله قلب شود. همچنین، با کاهش کارایی قلب در پمپاژ خون، خونرسانی به اندامهای بدن کاهش مییابد که میتواند مشکلات متعددی در سلامت کلی فرد ایجاد کند. بنابراین، بیماریهای دریچهای قلبی تأثیرات جدی بر عملکرد قلب و سلامت عمومی بدن دارند و نیاز به تشخیص و درمان به موقع دارند.
رایجترین مشکلات قلبی دریچهای کدامند؟
- تنگی دریچه آئورت: کاهش باز شدن دریچه آئورت که باعث محدودیت جریان خون میشود.
- نارسایی دریچه میترال: بسته نشدن کامل دریچه میترال و برگشت خون به دهلیز چپ.
- پرولاپس دریچه میترال: برگشت غیرطبیعی لتهای دریچه میترال به عقب، باعث نشت خون.
- تنگی دریچه میترال: محدود شدن باز شدن دریچه میترال و اختلال در جریان خون.
- نارسایی دریچه آئورت: بسته نشدن کامل دریچه آئورت و برگشت خون به بطن چپ.
- نارسایی یا تنگی دریچه تریکاسپید: اختلال در عملکرد دریچه بین دهلیز و بطن راست.
- بیماری دریچه ریوی: مشکلاتی در باز و بسته شدن دریچه بین بطن راست و شریان ریوی.
علائم ناشی از بیماری دریچه ای قلب
برخی افراد ممکن است تا مدت ها علی رغم برخورداری از این بیماری ها، علامتی را حس نکنند. اما گاها علائمی هم ممکن است در افراد بروز کنند که در زیر به مهم ترین آن ها اشاره کرده ایم:
- شنیده شدن صدای هق هق از قفسه سینه هنگام معاینه پزشک قلب
- درد در ناحیه قفسه سینه
- تورم در ناحیه شکم
- کاهش ظرفیت تنفسی و کمبود نفس
- خستگی های زودرس
- نامنظم شدن ضربان قلب
- غش کردن
- بروز تورم در پا و بخصوص در قسمت مچ
بیماری قلب روماتیسمی
یکی از انواع بیماری دریچه ای قلب، بیماری قلبی روماتیسمی است. در این بیماری ها، دریچه های قلبی به طور دائمی آسیب می بینند. علت این عارضه، ابتلا به تب روماتیسمی است که ریشه آن هم در باکتری های استرپتوکوک در گلو است. تب روماتیسمی را می توان در دسته بندی بیماری های التهابی قرار داد که سبب تحت تاثیر قراردادن بافت های همبند بویژه دریچه های قلبی می شود. از اصلی ترین دلایل بروز این عارضه، می توان به عفونت های استرپتوکوکی درمان نشده اشاره کرد.
کودکانی که در طول زندگی مداوما گلودرد های مربوط به باکتری استرپتوکوکی را متحمل می شوند، کاندیدای اصلی ابتلا به روماتیسم قلبی هستند. تب روماتیسمی بعد از گذشتن 1 تا 6 هفته از گلودرد استرپتوکوکی خود را نشان می دهد. اگر این افراد معاینه شوند، صدای غیرطبیعی در گوشی پزشکی با بررسی قفسه سینه و قلب آن ها شنیده خواهد شد.
علل بروز بیماری های دریچه قلبی
در ساختار دریچه ها فلب هایی است که در هر زنش قلب، بسته و باز می شوند. درصورتی که در باز و بسته شدن یک یا چند دریچه آسیب و اختلالی بروز کند و یا دریچه ها نتوانند به درستی باز و بسته شوند، در فرایند رسیدن جریان خون به قلب اختلال ایجاد خواهد شد. بیماری دریچه ای قلب می تواند از تولد فرد را درگیر کند و یا عواملی آن را در بزرگسالی ایجاد کنند. برای نمونه انواعی از عفونت ها ممکن است سبب این بیماری ها شوند. اصلی ترین عارضه ها و انواع بیماری دریچه قلبی به شرح زیرند:
- پرولاپس دریچه و برگشت خون : در این بیماری، ساختار های فلپ به شکل نادرستی بسته شده و به همین دلیل خون به قسمت های عقبی نشت خواهد کرد. این مشکل معمولا بخاطر ایجاد تورم و برآمدگی در فلپ ها به سمت عقب رخ می دهد.
- تنگی دریچه ها : فلپ های دریچه در این بیماری حالتی ضخیم و سفت پیدا می کنند و حتی احتمال به هم جوش خوردن آن ها وجود دارد. در این صورت دریچه باریک و باز شده و به همین دلیل جریان خون در دریچه کاهش می یابد.
عوارض بیماری دریچه قلب
جدی ترین عوارضی که در این بیماری ها ممکن است شاهد باشید، به شرح زیرند:
- نارسایی قلب
- احساس سبکی در سر
- غش کردن
- برهم خوردن ضربان قلب
- مرگ
بیماری دریچهای قلب چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص بیماریهای دریچهای قلب معمولاً با معاینه فیزیکی توسط پزشک آغاز میشود. در حین گوش دادن به صدای قلب با گوشی پزشکی، ممکن است پزشک صدایی غیرمعمول یا سوفل قلبی بشنود. بسته به نوع، شدت و محل این صدا، پزشک میتواند حدس بزند که کدام دریچه درگیر شده و چه نوع اختلالی (تنگی یا نارسایی) وجود دارد.
برای بررسی دقیقتر، معمولاً از اکوکاردیوگرافی استفاده میشود. این روش یک تصویر متحرک از قلب و دریچهها ایجاد میکند که با استفاده از امواج صوتی (اولتراسوند) انجام میشود. اکوکاردیوگرافی به پزشک کمک میکند تا شکل، حرکت و عملکرد دریچههای قلب را بهصورت زنده مشاهده کرده و شدت بیماری را ارزیابی کند.
در موارد خاص، ممکن است تستهای تکمیلی مانند نوار قلب (ECG)، عکس قفسه سینه، تست ورزش یا آنژیوگرافی نیز انجام شود.
بنابراین می بایست پزشک به منظور کشف این بیماری ها معاینات فیزیکی را انجام بدهد. همچنین ازمایش های زیر هم برای تشخیص بهتر بیماری ممکن است تجویز شوند:
- نوار قلب
- ام آر آی قلب
- تست ورزش
- رادیوگرافی قفسه سینه
- سونوگرافی یا اکوی قلب
- کاتتریزاسیون قلب
بیماری دریچهای قلب چگونه درمان میشود؟
درمان بیماری دریچهای قلب به شدت بیماری، نوع دریچه درگیر و علائم بیمار بستگی دارد. در موارد خفیف که علائم چندان آزاردهنده نیستند، پزشک ممکن است تنها با تجویز دارو علائم را کنترل کرده و از پیشرفت بیماری جلوگیری کند. این داروها معمولاً برای کاهش فشار خون، تنظیم ریتم قلب یا پیشگیری از لخته خون استفاده میشوند.
اما اگر مشکل دریچه شدیدتر شود و علائم مانند تنگی نفس، درد قفسه سینه یا خستگی مفرط ظاهر شوند، ممکن است جراحی بهعنوان گزینه درمانی مطرح شود. نوع جراحی بسته به وضعیت دریچه و علت بیماری متفاوت است و میتواند شامل:
- ترمیم دریچه (Valve Repair): حفظ دریچه طبیعی با اصلاح عملکرد آن
- تعویض دریچه (Valve Replacement): جایگزینی دریچه آسیبدیده با دریچه مصنوعی یا زیستی
تصمیمگیری برای جراحی معمولاً بر اساس نتایج اکوکاردیوگرافی، شدت علائم و وضعیت کلی قلب انجام میشود.
سخن پایانی
قلب اندام پمپاژ کننده خون است و از کلیدی ترین ساختار های بدن انسان است. این ساختار با برخورداری از ماهیچه های قوی، خون را به دورترین نقاط بدن پمپاژ کرده و با برخورداری از دریچه های مختلف، جلوی بازگشت خون به قسمت های قبلی گرفته می شود. اما بروز اختلال در ساختار دریچه ها، فرد را دچار بیماری های مختلف می کند. در این صورت ممکن است خون به قسمت های قبلی نشت کند و به دنبال آن انواعی از عارضه ها در فرد بروز می کنند. از ضربان نامنظم، سبکی و غش کردن گرفته تا مرگ در موارد شدید!
۱. بیماری دریچهای قلب چیست و چه کسانی به آن مبتلا میشوند؟
پاسخ: بیماری دریچهای قلب زمانی رخ میدهد که یکی از چهار دریچه قلب (میترال، آئورت، سهلتی، پولمونر) به درستی باز یا بسته نشود. این بیماری میتواند مادرزادی باشد یا در اثر افزایش سن، عفونت، یا آسیبهای قلبی ایجاد شود.
۲. علائم شایع بیماریهای دریچه قلب چیست؟
پاسخ: مهمترین علائم شامل تنگی نفس، خستگی، درد قفسه سینه، سرگیجه، تپش قلب، تورم پاها و صداهای غیرطبیعی قلب (سوفل) هستند. علائم بسته به شدت بیماری متفاوتاند.
۳. تنگی دریچه قلب یعنی چه و چقدر خطرناک است؟
پاسخ: تنگی دریچه یعنی بازشدن ناقص دریچه، که باعث کاهش جریان خون از یک حفره قلبی به حفره بعدی میشود. این مشکل میتواند باعث نارسایی قلبی، لخته خون و اختلال در پمپاژ خون شود و نیاز به پیگیری پزشکی دارد.
۴. نارسایی دریچه قلب چه تفاوتی با تنگی دارد؟
پاسخ: در نارسایی دریچهای، دریچه بهطور کامل بسته نمیشود و مقداری از خون به عقب برمیگردد. در تنگی، دریچه بهدرستی باز نمیشود. هر دو مشکل در عملکرد طبیعی قلب اختلال ایجاد میکنند.
۵. پرولاپس دریچه میترال چیست و آیا خطرناک است؟
پاسخ: پرولاپس دریچه میترال یک ناهنجاری نسبتاً شایع است که در آن یکی از لتهای دریچه میترال به داخل دهلیز چپ برجسته میشود. اغلب بیعلامت و خوشخیم است، اما در برخی موارد میتواند باعث نارسایی دریچه یا آریتمی شود.
۶. بیماری دریچهای قلب چگونه تشخیص داده میشود؟
پاسخ: پزشک با معاینه قلب و شنیدن صداهای غیرطبیعی، به بیماری مشکوک میشود. سپس با اکوکاردیوگرافی، نوار قلب (ECG) و گاهی MRI یا آنژیوگرافی، شدت و نوع مشکل بررسی میشود.
۷. چه زمانی بیماری دریچه قلب نیاز به جراحی دارد؟
پاسخ: وقتی علائم شدید شوند یا عملکرد بطنها تحت تأثیر قرار گیرد، پزشک ممکن است جراحی ترمیم یا تعویض دریچه را توصیه کند. تصمیمگیری بر اساس شدت آسیب و سن بیمار انجام میشود.
۸. آیا بیماری دریچهای قلب با دارو درمان میشود؟
پاسخ: داروها نمیتوانند دریچه را ترمیم کنند، اما میتوانند علائم را کنترل کنند و از پیشرفت بیماری جلوگیری نمایند. داروهایی مانند دیورتیکها، بتابلاکرها یا ضدانعقادها ممکن است تجویز شوند.
۹. آیا پرولاپس میترال باعث تپش قلب یا اضطراب میشود؟
پاسخ: بله، در برخی افراد پرولاپس میترال با تپش قلب، اضطراب، یا سرگیجه همراه است. گرچه اغلب بیخطر است، ولی باید با پزشک بررسی شود تا علت اصلی تپش مشخص گردد.
۱۰. آیا با رژیم غذایی و سبک زندگی میتوان بیماری دریچهای قلب را کنترل کرد؟
پاسخ: بله، پیروی از رژیم غذایی سالم، فعالیت منظم، پرهیز از سیگار و کنترل فشار خون میتواند روند بیماری را کند کرده و علائم را کاهش دهد. اما درمان پزشکی یا جراحی همچنان ضروری است.