مراقبت از بیماران تنفسی در منزل یکی از مهم ترین اقداماتی است که می تواند به بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به بیماری های ریوی کمک کند. بسیاری از بیماران مبتلا به آسم، بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)، فیبروز ریه، آمفیزم یا سایر مشکلات تنفسی، پس از ترخیص از بیمارستان یا حتی در طول درمان، به مراقبت های تخصصی در خانه نیاز دارند. انجام صحیح این مراقبت ها علاوه بر کاهش احتمال بستری مجدد، باعث افزایش آرامش بیمار، کاهش هزینه های درمان و حفظ استقلال فرد می شود.
امروزه با پیشرفت تجهیزات پزشکی خانگی و خدمات پرستاری در منزل، امکان مراقبت از بیماران تنفسی با کیفیت بالا در محیط خانه فراهم شده است. البته این موضوع نیازمند آگاهی خانواده، رعایت اصول بهداشتی و استفاده صحیح از تجهیزات درمانی است. در ادامه با مهم ترین نکات مربوط به مراقبت از بیماران تنفسی در منزل آشنا می شویم.
مراقبت از بیماران تنفسی چگونه است؟
مراقبت از بیماران تنفسی مجموعه ای از اقدامات پزشکی، پرستار بیمار تنفسی و حمایتی است که با هدف حفظ عملکرد ریه، کاهش علائم بیماری، جلوگیری از عفونت و افزایش کیفیت زندگی بیمار انجام می شود. این مراقبت ها شامل کنترل وضعیت تنفس، مصرف منظم داروها، اکسیژن درمانی، تغذیه مناسب، تمرینات تنفسی و بررسی علائم هشدار دهنده است. در بسیاری از موارد، بیمار با رعایت این اصول می تواند بدون نیاز به بستری طولانی مدت، روند درمان خود را در منزل ادامه دهد.
اهمیت مراقبت از بیماران تنفسی در منزل
خانه محیطی آرام و آشنا برای بیمار است و همین موضوع می تواند استرس و اضطراب او را کاهش دهد. استرس یکی از عواملی است که در بسیاری از بیماری های تنفسی باعث تشدید علائم می شود. همچنین حضور اعضای خانواده در کنار بیمار، روند بهبودی را تسریع کرده و احساس امنیت بیشتری برای او ایجاد می کند. از مهم ترین مزایای مراقبت در منزل می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاهش احتمال ابتلا به عفونت های بیمارستانی
- کاهش هزینه های بستری
- افزایش آسایش و آرامش بیمار
- امکان مراقبت اختصاصی و شخصی سازی شده
- بهبود کیفیت زندگی بیمار
- کاهش مراجعات غیر ضروری به مراکز درمانی
مهم ترین بیماری های تنفسی که به مراقبت در منزل نیاز دارند
بیماران مبتلا به مشکلات مختلف ریوی ممکن است به خدمات مراقبتی در منزل احتیاج داشته باشند. از جمله:
- بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)
- آسم مزمن
- فیبروز ریه
- آمفیزم
- برونشیت مزمن
- پنومونی در دوره نقاهت
- بیماران دارای تراکئوستومی
- بیماران وابسته به اکسیژن
- سالمندان مبتلا به نارسایی تنفسی
هر یک از این بیماران شرایط متفاوتی دارند و برنامه مراقبتی باید متناسب با وضعیت جسمانی آن ها تنظیم شود.
کنترل وضعیت تنفس بیمار
یکی از مهم ترین بخش های مراقبت از بیماران تنفسی، بررسی وضعیت تنفس است. تعداد تنفس، شدت تنگی نفس، رنگ پوست و لب ها و میزان اکسیژن خون باید به صورت منظم بررسی شوند. استفاده از دستگاه پالس اکسیمتر کمک می کند تا میزان اشباع اکسیژن خون به صورت روزانه کنترل شود.
در صورتی که عدد اکسیژن خون کمتر از مقدار تعیین شده توسط پزشک باشد، باید اقدامات درمانی لازم انجام شود. همچنین در صورت مشاهده علائمی مانند کبودی لب ها، تنفس بسیار سریع، کاهش سطح هوشیاری یا تنگی نفس شدید باید بلافاصله با پزشک یا اورژانس تماس گرفته شود.
اکسیژن درمانی در منزل
بسیاری از بیماران تنفسی برای حفظ سطح مناسب اکسیژن خون به اکسیژن درمانی نیاز دارند. در این روش، اکسیژن مورد نیاز بیمار از طریق دستگاه اکسیژن ساز یا کپسول اکسیژن تامین می شود تا بدن بتواند اکسیژن کافی دریافت کند و عملکرد اندام های حیاتی مختل نشود.
استفاده از این تجهیزات باید دقیقا مطابق دستور پزشک انجام شود، زیرا افزایش یا کاهش خودسرانه میزان اکسیژن می تواند برای برخی بیماران خطرناک باشد. در زمان استفاده از اکسیژن درمانی رعایت نکات زیر ضروری است:
- دستگاه به طور مرتب سرویس و از سلامت عملکرد آن اطمینان حاصل شود.
- فیلترهای دستگاه در زمان مناسب تمیز یا تعویض شوند تا جریان اکسیژن با کیفیت مناسب برقرار باشد.
- از قرار دادن دستگاه در کنار شعله، بخاری، شومینه یا سایر وسایل گرمایشی خودداری شود، زیرا اکسیژن احتمال آتش سوزی را افزایش می دهد.
- بیمار هرگز بدون تجویز پزشک میزان جریان اکسیژن را تغییر ندهد.
- مسیر عبور هوا و شلنگ اکسیژن همیشه باز و بدون پیچ خوردگی باشد تا اکسیژن به درستی به بیمار برسد.
همچنین بهتر است وضعیت بیمار و میزان اشباع اکسیژن خون به کمک دستگاه پالس اکسیمتر به صورت منظم بررسی شود تا در صورت کاهش اکسیژن یا بروز علائم غیر طبیعی، اقدامات درمانی لازم در سریع ترین زمان انجام شود. استفاده صحیح از اکسیژن درمانی می تواند میزان خستگی، تنگی نفس، فشار وارد شده به قلب و احتمال بروز عوارض ناشی از کمبود اکسیژن را به طور قابل توجهی کاهش داده و کیفیت زندگی بیمار را بهبود ببخشد.
مصرف صحیح داروها
داروهای بیماران تنفسی معمولا شامل اسپری های استنشاقی، داروهای خوراکی، نبولایزر، آنتی بیوتیک ها یا داروهای ضد التهاب هستند. مصرف منظم داروها اهمیت بسیار زیادی دارد. حتی در صورت بهبود علائم نیز نباید داروها بدون نظر پزشک قطع شوند. آموزش صحیح استفاده از اسپری تنفسی یا نبولایزر نیز نقش مهمی در اثربخشی درمان دارد. بسیاری از بیماران به دلیل استفاده نادرست از اسپری، داروی کافی دریافت نمی کنند.
تغذیه مناسب بیماران تنفسی
رژیم غذایی سالم تاثیر مستقیمی بر عملکرد سیستم تنفسی دارد. بیماران تنفسی معمولا هنگام غذا خوردن زودتر احساس خستگی می کنند، بنابراین بهتر است وعده های غذایی کوچک اما متعدد مصرف کنند. مواد غذایی مفید شامل:
- میوه و سبزیجات تازه
- غلات کامل
- پروتئین های کم چرب
- ماهی
- لبنیات کم چرب
- مغزها
همچنین نوشیدن آب کافی باعث رقیق شدن ترشحات ریوی و تسهیل خروج آن ها می شود. در مقابل بهتر است مصرف غذاهای پرچرب، فست فود، نوشابه های گازدار و غذاهای بسیار شور محدود شود.
تمرینات تنفسی
تمرینات تنفسی بخش مهمی از توانبخشی بیماران ریوی محسوب می شوند. این تمرینات باعث تقویت عضلات تنفسی، کاهش تنگی نفس و افزایش ظرفیت ریه می شوند. از رایج ترین تمرین ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تنفس دیافراگمی
- تنفس با لب های غنچه شده
- تمرینات افزایش حجم ریه
- سرفه کنترل شده برای تخلیه ترشحات
بهتر است این تمرینات زیر نظر پزشک یا فیزیوتراپیست آموزش داده شوند.
حفظ کیفیت هوای منزل
هوای پاک تاثیر مستقیمی بر وضعیت بیماران تنفسی دارد. محیط زندگی بیمار باید تا حد امکان عاری از عوامل تحریک کننده باشد. برای این منظور رعایت نکات زیر توصیه می شود:
- ممنوع بودن استعمال دخانیات در منزل
- تهویه مناسب اتاق
- استفاده از دستگاه تصفیه هوا در صورت نیاز
- جلوگیری از تجمع گرد و غبار
- تعویض مرتب ملحفه ها و پرده ها
- دور نگه داشتن حیوانات خانگی در صورت حساسیت بیمار
همچنین از استفاده بیش از حد از عطر، اسپری خوشبو کننده و مواد شیمیایی تند خودداری شود.
پیشگیری از عفونت های تنفسی
بیماران تنفسی نسبت به افراد سالم بیشتر در معرض ابتلا به عفونت قرار دارند. رعایت بهداشت فردی نقش مهمی در پیشگیری از این مشکل دارد. راهکارهای موثر عبارت اند از:
- شستن مرتب دست ها
- استفاده از ماسک هنگام حضور افراد بیمار
- دریافت واکسن آنفلوانزا
- دریافت واکسن پنوموکوک طبق نظر پزشک
- ضدعفونی تجهیزات پزشکی
- رعایت فاصله با افراد مبتلا به بیماری های ویروسی
نقش خانواده در مراقبت از بیماران تنفسی
حمایت خانواده تاثیر بسیار زیادی در روند درمان بیمار دارد. اعضای خانواده باید با بیماری، داروها، نحوه استفاده از تجهیزات و علائم هشدار دهنده آشنا باشند. صبوری، ایجاد روحیه مثبت و کمک به انجام فعالیت های روزمره باعث کاهش استرس بیمار و افزایش انگیزه او برای ادامه درمان می شود.
چه زمانی باید بیماران تنفسی به پزشک مراجعه کنند؟
بروز برخی علائم می تواند نشان دهنده تشدید بیماری یا وخیم شدن وضعیت بیمار تنفسی باشد. در چنین شرایطی، بی توجهی به این نشانه ها ممکن است عوارض جدی به دنبال داشته باشد. بنابراین، در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، لازم است در کوتاه ترین زمان ممکن با پزشک تماس بگیرید یا بیمار را به نزدیک ترین مرکز درمانی منتقل کنید:
- تنگی نفس شدید
- کاهش سطح اکسیژن خون
- تب بالا
- درد قفسه سینه
- کبودی لب ها یا ناخن ها
- سرفه همراه با خون
- کاهش سطح هوشیاری
- افزایش شدید خس خس سینه
اقدام به موقع در برابر این علائم و دریافت خدمات پزشکی در سریع ترین زمان، می تواند از پیشرفت بیماری، بروز عوارض خطرناک و نیاز به بستری شدن بیمار جلوگیری کرده و شانس بهبود او را افزایش دهد.
سینوزیت چیست؟ نشانه‌ها و راه‌های شناسایی یکی از شایع‌ترین بیماری‌های تنفسی
خدمات پرستاری بیماران تنفسی در منزل
در بسیاری از موارد حضور پرستار بیمار تنفسی حرفه ای در منزل می تواند کیفیت مراقبت را افزایش دهد. پرستاران آموزش دیده علاوه بر کنترل علائم حیاتی، خدماتی مانند اکسیژن درمانی، ساکشن، آموزش بیمار، کنترل داروها، پیشگیری از زخم بستر و هماهنگی با پزشک را انجام می دهند. استفاده از خدمات پرستاری به ویژه برای سالمندان، بیماران وابسته به اکسیژن و افراد دارای محدودیت حرکتی توصیه می شود.
جمع بندی مراقبت از بیماران تنفسی در منزل
مراقبت از بیماران تنفسی در منزل یکی از موثرترین روش ها برای کنترل بیماری های ریوی و افزایش کیفیت زندگی بیماران است. رعایت اصولی مانند مصرف منظم داروها، اکسیژن درمانی صحیح، تغذیه مناسب، انجام تمرینات تنفسی، حفظ هوای پاک منزل و توجه به علائم هشدار دهنده، نقش مهمی در جلوگیری از پیشرفت بیماری دارد.
در کنار این اقدامات، حضور خانواده و بهره گیری از خدمات پرستار بیمار تنفسی در منزل می تواند روند درمان را تسهیل کرده و از بستری های مکرر جلوگیری کند. با برنامه ریزی صحیح و پیروی از توصیه های پزشک، بسیاری از بیماران تنفسی می توانند زندگی فعال تر، ایمن تر و با کیفیت تری را در محیط خانه تجربه کنند.
چگونه از بیمار سکته مغزی در منزل مراقبت کنیم؟ نکات مهم و کاربردی